Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկայի ապագան

Մեր երկրի զարգացման գլխավոր պայմաններից մեկը հուսալի էներգետիկ տնտեսության ապահովվածությունն է:

Էներգիան ստացվում է Հէկ-երից և ատոմակայաններից:

Ներկայումս,  Հայաստանի ՀԷԿ-երի ընդհանուր տեղակայված հզորությունը կազմում է շուրջ 1000 ՄՎտ: Տեղակայված ՀԷԿ-երը խմբավորված են երկու հիմնական հիդրոկասկադներում՝ Սեւան-Հրազդան մասնավոր ՀԷԿ-ի եւ Որոտանի պետական ՀԷԿ-ի կասկադները:

Հիդրոէներգետիկայի զարգացումը համարվում է որպես առաջնահերթ ոլորտ հանրապետության համար:

Վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտի զարգացումը Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության քաղաքականության ռազմավարության հիմնական հենասյուներից է:

ՀՀ վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտը վերջին հինգ տարիների ընթացքում գտնվում է ակտիվ զարգացման գործընթացում: Հատկապես մեծ աշխուժացում է նկատվում փոքր Հէկ-երի կառւոցման և շահագործման ուղղությամբ: Նաև հետաքրքրություն է առաջացել արևային, հողմային կայաններ կառուցելու ուղղությամբ:

Էներգետիկ ոլորտի զարգացումը կարող է դառնալ այն շարժիչ ուժը, որը մեր Հանրապետությանը կարող է դուրս բերել տնտեսության որակական այլ հարթություն:

Էներգիայի այլընտրանքային աղբյորներ են արեգակնային և քամու էներգիան:

Այսօր արևային էներգիայի արտադրության ոլորտում աշխարհի առաջատար երկրներն են՝ ԱՄՆ, Իսպանիա, Չինաստան, Գերմանիա, Իտալիա, Հնդկաստան: Աշխարհի ամենահզոր արևային էլեկտրակայանը գտնվում է Հնդկաստանում:

Հայաստանում այս ոլորտ դեռ զարգացման փուլում է: Դեռևս չկա կառուցված որևէ էլեկտրակայան: Բայց վերականգնվող էներգիայի մշակույթը արդեն գործում է մեր երկրում:

Էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործումը շատ կարևոր է մեր հանրապետության համար: Այդպես մենք կարող են խուսափել էներգետիկ հումք հանդիսացող վառելիքատեսակների /նավթ, գազ, ածուխ/ պաշարների անխնա օգտագործումից և էական ու զգալի նվազումից:

Այսպիսով, որպեսզի ավելի անվնաս և հեռանկարային լինի էներգիայի շահագործումը, պետք է ավելի խելամիտ գործել, հաշվարկել բոլոր հնարավոր և անհանար, օգտակար և անօգտակար քայլերը:

Օգտագործված աղբյուրները`

http://www.renewableenergyarmenia.am/index.php?option=com_content&task=view&id=41&Itemid=112&lang=am

http://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D6%80%D6%87%D5%A1%D5%B5%D5%AB%D5%B6_%D5%A7%D5%B6%D5%A5%D6%80%D5%A3%D5%AB%D5%A1

Մտնել, թե չմտնել

Մտնել, թե չմտնել

Լինել, թե չլինել…

Բազմություն` գաղջ օդում,

ոչ քայլ, ոչ շարժում, և քրտինքի գետ,

կիսափակ աչքեր – իրենց երազի

շոգից քարացած: Մտնեմ ներս,

այս սրահը

քրտնած դեմքերի, էլեկտրական

աղոտ լույսի տակ, որ մի ձեռք վերևից

պահում է նրանց վրա:

Մտնե՞մ ներս,

բացեմ մի օդանցք, խախտեմ նստածների

կարգը խորհրդավոր – (Որն է հոգեպես

ավելի խոհեմ): Ճակատագրերի

աներևույթ տեր, աչքերիս վրայից

վերցրու այս քողը,

որի շուքի տակհազիվ եմ նշմարում

սրահում նստածներին:

Անդադար մտածում ես մի մտքի շուրջ: Կանգնել ես երկընտրանքի առջև… այս դեպքում`մտնե՞լ, թե ոչ:

Բարդ է, երբ երկուսի համար էլ հավասարաչափ պատճառներ ունես, մտածում ես՝ ինչ կլինի, եթե մտնես և ինչ կլինի, եթե չմտնես:

Կարդացի Էդոյանի բանաստեղծությունները, այս մեկն ընտրեցի, բանաստեղծությունը հետաքրքիր էր:

Հետաքրքիր էր, թե հեղինակը ինչպես է մտորում մի պարզունակ թվացող քայլի շուրջ` մտնե՞լ, թե ոչ:

Բայց հենց այդ պարզունակ թվացող հարցերն են տալիս կյանքում մեզ շատ հարկավոր պատասխաններ: Առաջին հայացքից այն թվում է պարզ մի բան, որը չունի որևէ խորը իմաստ, ենթատեքստ: Բայց մի քիչ ավելի խորը մոտենալու դեպքում, հասկանում ես, որ ողջ խորությունը նման պարզությունների մեջ է: Կյանքում կարևոր են բոլոր մանրուքները, որոնք շատ հնարավոր է, ամենևին էլ մանրուքներ չեն:

Մտնել, թե չմտնել

Լինել, թե չլինել…

Համամոլորակային բնապահպանական հիմնախնդիր: Կլիմայական փոփոխություն

Կլիման  եղանակի բազմամյա ռեժիմ է, որը որոշվում է տեղանքի աշխարհագրական լայնությամբ, օվկիանոսից ունեցած հեռավորությամբ, ցամաքային ռելիեֆով, ծովի մակարդակից ունեցած բարձրությամբ և մի շարք այլ գործոններով: Կլիմայի աննշան փոփոխությունները երկար ժամանակահատվածում թույլ են տալիս համարել նրան տվյալ տեղանքի կայուն բնութագիր: Այդ պատճառով կլիման հանդիսանում է աշխարհագրական լանդշաֆտի բաղադրիչներից մեկը:

Մեր մոլորակի կլիման միշտ փոփոխվել է բնական ճանապարհով:  Սակայն գիտնականները գտնում են, որ ներկայումս տեղի է ունենում կլիմայի նոր տիպի փոփոխություն: Այն մարդկանց և էկոհամակարգերի վրա կտրուկ ազդեցություն ունի:

Մարդու գործունեության հետեւանքով առաջացող ջերմոցային գազերն արտանետվում են մթնոլորտ: Ածխածնի երկօքսիդն (CO2) առաջանում է հանածո վառելիքից` էներգիա ստանալու ընթացքում, անտառների հատման ու այրման հետեւանքով: Մեթանը եւ ազոտի ենթօքսիդն արտանետվում են գյուղատնտեսական գործունեության և հողօգտագործման մեջ:

Ջերմոցային գազերի արտանետումների աճող մակարդակն արդեն հանգեցնում է կլիմայի փոփոխության:

Դիտարկումները ցույց են տալիս, որ 20-րդ դարի ընթացքում գլոբալ ջերմաստիճանը բարձրացել է մոտ 0,6 OC: Առկա են նոր եւ առավել համոզիչ փաստեր, որոնք վկայում են, որ վերջին 50 տարվա ընթացքում դիտարկվող տաքացումը մարդու գործունեության արդյունք է:

Ըստ կլիմայական մոդելների կանխատեսվում է, որ 2100 թ. գլոբալ ջերմաստիճանը կբարձրանա 1,4-5,8 OC: Այս փոփոխությունը մեր մոլորակի վրա կլինի, վերջին 10 հազար տարվա ընթացքում, դիտարկված կլիմայի փոփոխություններից ամենաընդգրկունը: Կլիմայական մոդելների օգնությամբ կատարած այս կանխատեսումը հիմնվում է արտանետումների հետագա աճի հիմնական շարժիչ ուժերի (բնակչության աճ եւ տեխնոլոգիական փոփոխություններ) մասին եղած մի շարք ենթադրությունների վրա:

Կլիմայի փոփոխությանը հարմարվելու համար ներկայումս հնարավոր են վեց հիմնական ռազմավարական մոտեցումներ: Կարող են ձեռնարկվել կորուստները կանխելու միջոցներ. օրինակ, ծովի մակարդակի բարձրացման դեմ պատնեշներ կառուցելով կամ անտառապատելով հողմնահարված լեռնալանջերը: Հնարավոր է կորուստը կրճատել` այն հասցնելով ընդունելի մակարդակի. այդ նպատակով կարելի է նաեւ փոփոխել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի կազմը, որպեսզի երաշխավորվի նվազագույն բերք` նույնիսկ ամենավատ պայմաններում:

 

Օգտագործված աղբյուրները`

http://mes.am/index.php?cat_id=417

http://www.nature-ic.am/am/whatiscc

 

Սերը Չարենցի պոեզիայում

Ինչպես Չարենցի կյանքում սերը մեծ նշանակություն և դեր է ունեցել, այնպես էլ այն մեծ դեր ունի Չարենցի պոեզիայում: Չարենցը գրել է տարբեր ժանրերում, տարբեր ոճերում, և Չարենցի սիրո բանաստեղծությունները մեզ թույլ են տալիս Չարենցին անվանել նաև սիրո բանաստեղծ: Չարենցը շատ հաճախ է սիրահարվել, ունեցել է բազում սերեր և այդ սերերը նրա համար հանդիսացել են ոգեշնչում, որպեսզի նա գրի այդքան գեղեցիկ տողեր:

  • Դու իմ գարնան առավոտ- ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա.
    Դու հարազա՜տ, սրտիս մոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
    Եվ դու, ոսկի իմ ամառ, հրանման, հրավառ,
    Ամռան կեսօր դու իմ տոթ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
    Եվ դու, ոսկի իմ աշուն, աշնան մրգի պես հասած,
    Անուշացած մրգի հոտ – ինչպե՞ս կանչեմ քեզ հիմա:
    Դուք բոլորդ հեռացել, մնացել եմ հիմա ծեր
    Եվ իմ սրտով արյունոտ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա:
    Ահա սրտին իմ արդեն մոտեցել է մի պառավ
    Ու բերել է մահվան բոթ – ինչպե՞ս կանչեմ ձեզ հիմա…

Չարենցի համար սերը եղել է ամենինչ, նա իսկապես ապրել է իր սիրով: Սերը նրա համար եղել է կյանք, եղանակ, քամի, արև, կյանքի հետաքրքրություն, կամակորություն:

Չարենցը գովերգել է կնոջ կերպարը: Կնոջը մի նոր հմայք է տվել իր յուրահատուկ և քնքուշ տողերով:

  • Լուսամփոփի՜ պես աղջիկ՝ աստվածամոր աչքերով,
    Թոքախտավոր, թափանցիկ, մարմինի՜ պես երազի,
    Կապու՜յտ աղջիկ, ակաթի ու կաթի պես հոգեթով,
    Լուսամփոփի՜ պես աղջիկ․․․

Չարենցը ունի բազմաթիվ բանաստեղծություններ, որտեղ կարող ենք տեսնել կրակ նրա սրտում, կրակ ու սեր, որը ապրել է իր ներսում, սիրել է ու այդ սիրուց այրվել:

  • Ու վառվում է օրերում սիրտս, որպես ողջակեզ .Ջերմ հողմերում ու հրում քեզ եմ տեսնում հիմա ես: …
  • Ինչքան որ հուր կա իմ սրտում—բոլորը քեզ,
    Ինչքան կրակ ու վառ խնդում—բոլորը քեզ.—
    Բոլո՜րը տամ ու նվիրեմ, ինձ ո՛չ մի հուր թող չմնա՝
    Դո՜ւ չմրսես ձմռան ցրտում,—բոլո՜րը քեզ…

(Արփիկին)

Չարենցը ոգեշնչված Սայաթ-Նովայով գրել է իր “Տաղարան” շարքը, որտեղ էլ տեղ են գտել իր սիրային բանաստեղծությունների մեծ մասը: Այս բանաստեղծություններում նա իր սիրած կնոջը դիմել ինչպես Սայաթ-Նավան էր դիմում ` գոզալ:

  • Ես մե անգին գոզալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը,—
    Վզին՝ վարդեր ու խալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։Կանգնել էր լեն քուչի մեջը, հագին ատլաս ու խաս ուներ,
    Գլխին ոսկի ու շալ տեսա — Գյուրջստանի քաղաքումը։

Չարենցը ամուսնացավ երկու անգամ: Նրա առաջին կինն էր Արփիկը: Չարենցը շատ էր սիրում Արփիկին և բազմաթիվ բանաստեղծություններ է նվիրել նրան: Երկրորդ կինը Իզաբելա Նյազովան էր, որը նրան պարգևեց երկու դուստր:

Կարդալով Չարենցի սիրային բանաստեղծությունները, կարծես ինքդ սիրահարվում ես, Չարենցը շատ գեղեցիկ է գրել սիրո մասին, և շատ գեղեցիկ բառերով բնութագրել այդ զգացմունքը: Միշտ սիրով եմ կարդում դրանք:

Գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմներ

Գենետիկորեն մոդիֆիկացված  օրգանիզմ (ԳՄՕ) կարող ենք կոչել ցանկացած միաբջիջ կամ բազմաբջիջ օրգանիզմ, որի ժառանգական ապարատում ներդրված են օտարածին գեներ` նոր որակների կամ նոր ֆունկցիաների ստացման նպատակով: Այսօր մշակված է ԳՄՕ բույսերի ավելի քան 120 տեսակ:

Այսօր ԳՄՕ-ները իսկապես լայն կիրառում ունեն ողջ աշխարհում: Արտադրողների համար այս միջոցը իրոք, որ ավելի ձեռնտու և շահավետ է: Բայց մեզ համար այն վտանգ է ներկայացնում: Մարդը, որքան, որ հեռանում է բնությունից և բնականից այնքան ավելի աղետալի է դառնում մարդկության վիճակը, հաշվի առնելով բազմաթիվ հիվանդությունները: Որոշ մարդիկ նախընտրում են իրենց առողջությունը վնասելով գնել ԳՄՕ-ի ենթարկված մթերք: Բայց շատերն էլ առանց հասկանալու են դա անում, տեղեկացված չլինելով և խաբվելով մթերքի ախորժալի տեսքին: Այդ մթերքը ոչ միայն համային որակն են կորցնում, այլև վնասակար են:

Շատ ավելի լավ կլինի մթերքը լինի բնական, բայց ինչպես նշվում է շատ աղբյուրներում, իսկապես սննդի պակասության խնդիր կա, բայց չեմ կարծում, որ այդ պակասությունը պետք է լրացնել մարդու կյանքին սպառնացող և կյանքի որակը փոխող սննդամթերքով:

Ես դեմ եմ ԳՄՕ-ով արտադրված մթերքի օգտագործմանը, բայց նաև գիտակցում եմ, որ բացառել դա անհնար է: Եվ այդ մթերքը նպաստում է զանազան հիվանդությունների երիտասարդացմանը և նորագոյացությունների առաջացմանը:

Image

Օգտագործված աղբյուրները`

http://martamara86.wordpress.com/2013/02/16/%D5%A3%D5%A5%D5%B6%D5%A5%D5%BF%D5%AB%D5%AF%D5%B8%D6%80%D5%A5%D5%B6-%D5%B4%D5%B8%D5%A4%D5%AB%D6%86%D5%AB%D5%AF%D5%A1%D6%81%D5%BE%D5%A1%D5%AE-%D5%BD%D5%B6%D5%B8%D6%82%D5%B6%D5%A4%D5%A8-%D5%B6%D5%BA/

Իդեալական պետություն իմ պատկերացմամբ

Իդեալական պետություն իսկապես, որ միայն պատկերացնելով կլինի, որովհետև աշխարհում ոչինչ իդելական լինել չի կարող, ես այդպես եմ կարծում: Բայց կարծում եմ, երբ սիրում ենք որևէ մեկին կամ որևէ մի բան այն մեզ համար իդեալական կարող է դառնալ: Սիրենք մեր քաղաքը, սիրելով և մտահոգվելով մեր քաղաքի մասին մենք կարող ենք այն մոտեցենել մեր իսկ երազանքների իդեալական թվացող քաղաքին: Չէ որ մի բանը շատ լավը դարձնելու համար պետք է ողջ ուժերդ ներդնես դրա մեջ, պետք է ցանկանաս և հավատաս, որ այն կատարյալ և անթերի կարող ես դարձնել, որպեսզի հասնես գոնե մինիմալ արդյունքի: Ես սիրում եմ իմ քաղաքը իր բոլոր լավ և վատ կողմերով: Սիրում եմ իմ քաղաքի շունչը, մարդկանց, շենքերը և ամեն ամենինչը: Բայց եթե սկսեմ պատկերացնել, թե ինչպիսին կլիներ այն քաղաքը, որը ես կստեղծեի, որը կլիներ իդեալական ինձ համար, ես այն այսպիսին եմ պատկերացնում` ես մեծ սիրով, ոչ թե նոր մի քաղաք կստեղծեի, այլ կբարեփոխեի իմ Երևանը, կսկսեմ քաղաքիս մաքրությունից, երազանք կլիներ, տեսնել այն առանց, արդեն, սովարական դարձած աղբակույտերի: Այնպես կանեի, որ բոլոր մարդիկ մտահոգվեին քաղաքի մաքրությամբ և պահեին քաղաքի մաքրությունը, կանեի դա օրենքի միջոցով: Օգնություն կսահմանեի բոլոր անօգնական մարդկանց և կենդանիների համար: Էլ ավելի կգեղեցկացնեի քաղաքս, այն հարմարավետ կդարձնեի բոլորի համար, որպեսզի այն բոլորի համար սիրելի լիներ հաշվի կառնեի քաղաքացիների կարծիքը և որոշումներ կկայացնեի նրանց հետ միասին:

Բայց ինչու միայն պատկերացնել, այս ամենը կարելի է իրագործել, եթե գիտակցենք, որ մենք անհատներս մեծ դեր ունենք մեր քաղաքի բարելավման գործում, ամենինչ սկսվում է հենց մեզնից, պետք չէ սպասել, որ ուրիշները դա կանեն մեր փոխարեն, և սպասվածը չսստանալու դեպքում միայն բողոքենք: Մենք պետք է հետևենք օրենքին, պետք է հոգատար լինենք մեր քաղաքի նկատմամբ:

Ազգայինն ու Թումանյանի ստեղծագործությունները

Թումանյանը ազգային բանաստեղծ է, իզուր չէ, որ նրան կոչում են ամենայն հայոց բանաստեղծ: Թումանյանը այն բանաստեղծներից է, որ կրում է հայի կնիք, <<մեծ հայի>> կնիք: Նրա ստեղծագործություններում ներկայացվում է մեր ազգային պատկերը, մեր հայ ժողովրդի կյանքը, բնութագիրը ու նկարագիրը: Թումանյանն ու ազգայինը մի ամբողջականություն է, որի միջոցով ստանում ենք և Թումանյանի պատկերը և տվյալ ժամանակաշրջանի հայի պատկերը: Թումանյանի ամեն մի պատմվածքը շատ լավ օրինակ է հայ ժաղավրդի կյանքից, այդ պատմվածքների միջոցով մենք ստանում ենք հայկական իրական կյանքի նկարագիրը:

Կարդալով շատ ստեղծագործություններ, հասկանում եմ, թե մարդիկ ինչպես են ապրել, մտածել և գործել այն ժամանակ: Օրինակ կարդալով <<Նեսոյի Քարաբաղնիս>> ստեղծագործությունը տեսնում ենք, թե մարդու անգրագիտությունը ինչի կարող է բերել: Գյուղացուն բուժելու փոխարեն դատապարտում են մահվան: Եվ այսպես մարդկանց անգետությունը ունենում է կործանիչ հետևանքներ: Կամ էլ <<Մարո>> պոեմը, այնտեղ Թումանյանը ցույց է տալիս, թե տգիտությունը, բռությունը և ադաթներին կուրորեն հետևելը ինչպես են կործանում մի դեռատի աղջկա կյանքը: Ամուսնացրած Մարոն փախչում է ամուսնու` Կարոյի տանից և ինքնասպան է լինում, չհամակերպվելով իր բռնի ամուսնության հետ: Մեկ այլ օրինակ է <<Լոռեցի Սաքո>> պոեմը, որը ապրում և շնչում էր սնահավատությամբ, տեսիլքներով, որն էլ նրան հասցրեց խելագարության: Այսպիսի օրինակները Թումանյանի ստեղծագործություններում բազում են, բայց կան հերոսներ, որոնք պայքարում են, չնայած չեն հասնում իրենց նպատակին: <<Անուշ>> պոեմի հերոսուհին դեմ դուրս եկավ <<հնոց ադաթին>>, բայց երջանկություն չգտավ, կործանվեց Դեբեդ գետի ջրերում:

Անցել է շատ երկար ժամանակ, բայց նման երևույթներ դեռևս հանդիպում են մեզ, բայց բարեբախտաբար, որակ չեն կազմում: Հիմա էլ մեր օրերում կան նմանատիպ ընտաքնիքներ և սա մեզ մի բան է ապացուցում, որ մեր ժողովուրդը ամուր կառչած է իր արմատներից: Ճիշտ է ժամանակը շատ բան է փոխում, բայց ոմանց մոտ մնում է մեր ազգային վատ սովորություններն ու ավանդույթները: Կարծում եմ, որ ժամանակի հետ նման երևույթները կնվազեն, բայց շատ գյուղերում և ընտանիքներում կպահպանվեն հնուց ի վեր եկած մտծելակերպը ու գործելակերպը:

Ինչի՞ համար է տրված իշխանությունը

Իշխանությունը տրված է իշխելու, կառավարելու, հսկելու, օրենքներ սահմանելու, ինչու ոչ ուրիշներին քո կամքը կամ քո իսկ ճիշտը պարտադրելու համար: Իշխանությունը պարտադիր մի բան է, բայց միայն այն ժամանակ, երբ այն չի անցնում ուրիշների ազատության սահմանը: Շատերի համար իշխանությունը ցանկալի և դժվար հասանելի է, շատերը իրենց ողջ կյանքում աշխատում են, պայքարում են, որ մի օր հասնեն այդ իշխանությանը` իրենց համար նպատակ դարձած իշխանությանը: Յուրաքանչյուրս էլ, ինչ-որ մի ժամանակ ցանկանում ենք իշխել, թելադրել մեր կարծիքը, բայց ոչ բոլորիս է հաջողվում հասնել դրան: Այն մարդիկ, ովքեր ունեն իշխանություն պետք է այնքան գիտակից լինեն, որ այդ իշխանության միջոցով կարող են շատ բան փոխել, նրանք պետք է օգտագործեն այդ իշխանությունը ինչպես հարկն է` ոչ միայն իրենց շահի համար, այլ նաև այն մարդականց շահի համար, որոնց հանդեպ նրանք ունեն իշախանություն: Իշխանություն ունենալով նրանք ինչ-որ տեղ պարտավորված պետք է լինեն: Կարծում եմ, ոչ բոլորն են արժանի այդ իշխանությանը, դրան հասնելու համար կյանքումդ գոնե մեկ անգամ պետք է ինչ-որ բան ապացուցես, նախ, ինքդ քեզ, պետք է կարողանաս հասկանալ թե ինչու ես ցանակնում ձեռք բերել այդ իշխանությանը, թե այն քեզ ինչու է պետք, թե, նախ և առաջ այն քեզ ինչ կտա, և թե դու ինչ կտաս երբ ձեռք բերես այն, վեջի վերջո իշխանությունը շատ մեծ պատասխանատվություն է, դու պատասխանատու ես այն ամենի համար ինչ անում ես, դու պատասխանատու ես նախ ինքդ քո առաջ և հետ նոր այլոց:

Իշխանությունը անհրաժեշտ և դրական բան է, նամանավանդ, երբ իշխանության գլուխ կանգնած է այնպիսի մարդ, որը գիտի իր այդ տեղում լինելու պատճառը և նպատակը:

Մեզ բոլորիս պետք է իշխանություն, պետք է մի կառավարող ուժ, որը կգտնի խելացի լուծւմներ շատ խնդիրների համար, եթե չլինի իշխանությունը, եթե չլինի վերահսկում կստեղծվի անարխիա, ինչը պարզպապես կործանիչ հետևանքներ կունենա մեզ համար:

Yerevan

Image

Yerevan is the capital and the largest city of Armenia and one of the world’s oldest and continuously inhabited cities. Situated along the Hrazdan river. Yerevan is the administrative, cultural, and industrial center of the country. It has been the capital since 1918, the thirteenth in the history of Armenia. Yerevan has had 12 capitals before, they are Tushpa- Van, Armavir, Yervandashat, Artashat, Tigranakert, Vagharshapat, Dvin, Shirakavan , Bagaran, Cars, Ani, Yerevan. .. The city of Teishebaini in Karmir Blur was built by Rusa II in the first half of the 7th century BC to protect the eastern borders of Urartu. The cuneiform inscription found at Erebuni Fortress read

“By the greatness of the God Khaldi, Argishti, son of Menua, built this mighty stronghold and proclaimed it Erebuni for the glory of Biainili [Urartu] and to the fear of its enemies. Argishti says, “The land was a desert, before the great works I accomplished upon it. By the greatness of Khaldi, Argishti, son of Menua, is a mighty king, king of Biainili, and ruler of Tushpa.” [Van].[13]

It has been known as “Yerevan” since at least the seventh century AD. One theory regarding the origin of Yerevan’s name is – that the city was named after the Armenian king, Yervand IV and founder of the city of Yervandashat. However, it is likely that the city’s name is derived from the Urartian military fortress of Erebni.

. Between the sixth and fourth centuries BC, Yerevan was one of the main centers of the Armenian satrapy of the Achaemenid Empire. In 658 AD, Yerevan was conquered by arabic invasions .

Between the ninth and eleventh centuries, Yerevan was a secure part of the Armenian Bagratuni Kingdom. At the height of the Turkish-Persian wars, Yerevan changed hands fourteen times between 1513 and 1737. During the second Russian-Persian war, Yerevan was captured by Russian troops under general Ivan Paskevich on 1 October 1827. It was formally ceded by the Persians in 1828, following the Treaty of Turkmenchay. Tsarist Russia sponsored Armenian resettlement from Persia and Turkey.

At the start of the 20th century, Yerevan was a small town with a population of 30,000.[20] In 1917, the Russian Empire ended with the October Revolution. On 28 May 1918, the Dashnak leader Aram Manukian declared the independence of Armenia. Subsequently, Yerevan became the capital and the centre of the newly-independent Democratic Republic of Armenia, However, after a short period of independence, Yerevan fell into the hand of Bolshevik army of Russia.The city expanded rapidly during the 20th century as Armenia became one of the fifteen republics in the Soviet Union. In fifty years, Yerevan was transformed and became Armenia’s principal culturalal, artistic, and industrial center, as well as the seat of national government. However, Following the dismantling of the USSR or Soviet Union, Yerevan became the capital of the Republic of Armenia on 21 September 1991. Since 2000, central Yerevan has been transformed into a vast construction site. The last modification to the Constitution on 27 November 2005 turned the city into a “community. Yerevan is divided into twelve “administative districts” Ajapnyak,Arabkir, Avan, Davtashen, Erebuni, Kanaker- Zeytun, Kentron, Malatia-Sebastia, Nork-Marash, Nor Nork, Nubarashen, Shengavit

The centre of Yerevan is republic square. It is built by architect Tamanian. The houses are built with tufa. The warm color of tufa make the buildings very beautiful. There is a big fountin in the centure of the square. The cultural centre of the city is Theatre square where the Opera House is situated designed by architect Tamanian. There are monuments to those who are the pride of Armenian art. Sayat-Nova and Komitas, Spendiaryan and Tamanayan, Saryan and Khachatryan. Up to Mashtots street there rises a beautiful building of Matenadaran. It’s a world famous depository of old Armenian manuscripts, which houses 16000 old books.

Not far from the monument in that same park you can see the pride of Yerevan: the sports and concert hall. It is named after Karen Seropich Demirchian to his memory. There are a lot of museums, churches and picture galleries in the centure of Yerevan and around it. Such as Saryan’s museum, the Paradjanov museum, the Tumanian museum and other house-museums. On the left bank of the river Hrazdan on a hill stands the city’s biggest church St. Sargis. Yerevan is the city of students. There are more than twenty institutes in Yerevan.

I can say that Yerevan is the most beautiful city for me, it’s my hometown and I love it very much. There are many old and modern buildings, both are very beautiful and interesting. I like to have a walk around the city, especially when the weather is nice.

Ե. Չարենց, “Բալադ Վլադիմիր Իլյիչի, մուժիկի և մի զույգ կոշիկի մասին”

Նախաբան

Ծրագրային բանաստեղծությունների հետ միասին նոր ձևով շարունակվում է հեղափոխության էպոսը: Չարենցը բարձրացրեց նոր թեմաներ` հասնելով տեղական ու համաշխարհային երևույթների զուգորդման:

Նա հայտնաբերեց նյութի էությունը` հերոսականը: Չարենցի միտքը հակվում է Լենինի կերպարի շուրջը : Եվ այդ բարդ և խոր աշխատանքի փորձը նա 1929թ. ամփոփեց այս չափածո տողերի մեջ:

Լենին, այո, – Լենին: – Բայց ոչ միտինգային,

Բայց ոչ թմբուկ թեթև, բայց ոչ պլակատ:

Լենին – այսօր արդեն ասել է – գագաթ,

Ասել է – ներքին կառուցում քո նոր թեմայի:

Այդ թեման ուռճանում է այսօր քո մեջ,

Աճում է, բայց ոչ այնպես, ինչպես խոտը,

Նա աճում է կամքով, երկաթով – նա կյանքի առավոտ է,

Մտքի, խորքի, կառուցման անհուն ելևէջ…

Նա ճանապարհ է բացում այդ թեմայի համար և լուծում գեղարվեստական մի շարք բարդություններ: Լենինը և աշխարհը, Լենինը և ժողովուրդը, Լենինը և հասարակ, Լենինը և երեխան, Լենինը և գյուղացին, Լենինը որպես հանճար և սովորական մարդ` բնական հատկանիշներով, – ահա խնդիրներ, որոնց նա տվել է համարձակ լուծում: Լենինը հեղափոխության առաջնորդն էր, բոլորովին նոր տիպի պատմական հերոս: Նրա մեծությունն անհնար էր ցույց տալ առանց ժաղաովրդի: Եվ սա բարդ խնդիր է, քանի որ գրողը պետք է տեսնի հասարակ մարդու և նրա հոգեբանական կապը, մնալով բնականի սահմաններում: Եվ Չարենցը հասնում է ժողովրդի և առաջնորդի ներքին կապի ռեալիստական մեկնաբանության:

<<Բալադ Վլադիմիր Իլյիչի, մուժիկի և մի զույգ կաշիկի մասին>> երկի մեջ ոչ մի վերամբարձ խոսք չկա, ինչպես օրինակ մի շարք բանաստեղծների ոտանավորներում:

I

Կարմիր գծից անդին —
Թշնամիներ անթիվ։
Ու հեռախոսը ֆրոնտից
Հազում է
Շիֆր։

Հեռախոսով հուզումը հոսում է
Կրեմլ։
Կոմուտատոր N.
Դեպի կաբինետը Իլյիչի։
Լուրերը թափվում են շտապով,
Հասնում են հենց իրեն,
Ու հոսում են հետո
Տապով
Իր ուղեղի միջից։

Գրասեղանի հանդեպ
Հանգիստ
Նստել է Իլյիչը։

Կարդում է։
Կարգադրում։
Գրում։
Կուտակել է ուղեղը,
Սեղմել է,
Կախել է խոհերի գլխին,
Ինչպես ծանրածանր բռունցք։

Կիտել է հոնքերը ներքև,
Թերթում է, քրքրում, ջոկում։
Պսպղում է ճակատը լույսի դեմ,
Ինչպես ահագին երկրագունդ։

Լարել է ուղեղը Իլյիչը,
Ինչպես պողպատե զսպանակ…

Հարկավոր է կռվել, չզիջել…
Հարկավոր է—Կարմիր Բանակ։
Հարկավոր է ցնցել գյուղացուն
Ու բանվորին կրթել։
Հարկավոր է քանդել հին բերդը։
Հարկավոր են գրքեր, թերթեր…
Իսկ հետո՝ դպրոցին կգա հերթը։
Հարկավոր է բանվորի տղից
Պրոֆեսորներ ձուլել…
Հարկավոր է, որ ամեն աղախին
Սովորի պետություն դարձնել…

Հարկավոր է…
Ո՞րը թվել։
Հարցեր են՝ անծայր, անթիվ,
Իսկ մինչ այդ՝ հեռախոսը ֆրոնտից
Հազում է—
Շիֆր…

II

Հավաքել է ուղեղը Իլյիչը,
Լափում է լուրերը ու ծամում.

Թռչում է ժամանակը, ինչպես սամում.
Ժամանակը քիչ է։

Բայց ի՞նչ է.
Կողքի սենյակում—
Աղմուկ է.
Խոսում են բարձր.
Քարտուղարը մեկին համոզում է…
Մոտենում է Իլյիչը.
Բացում է դուռը մի քիչ–
Լսում է։

Մուժիկ է։
Ուզում է ինչ-որ բան։
Լսում է դռների միջից…
Ի՞նչ.—
-– Անցել է ահագին ճամփա—
Եկել է Իլյիչին…

Լսում է Իլյիչը՝ ուշիմ…

— Էխ-է՜խ, մուժի՛կ։
Մուժիկին հարկավոր է— մի զույգ կոշիկ։
Դիմել է մուժիկն ուրիշի—
Ասել են՝ չի՛ք.
Դե նա էլ— եկել է Իլյիչին։

Բարկանում է,
Հուզվում է քարտուղարը.
Համոզում է, որ գնա իր գործին։
Անհողդողդ է մուժիկը,
Ինչպես քարը,
Կարո՞ղ ես խանգարել.
— Հապա փորձի՜…

Նայում է Իլյիչը
Արանքից դռան.

Ժպտում են աչքերը՝ մի քիչ ծուռ։
Հրում է դուռը—
Զվարթ
Մոտենում է հանկարծ գյուղացուն։

— Որտեղի՞ց ես։
— Սիբիրից։
— Ե՞րբ։
— Հինգ ամիս է՝ եկել եմ մեր գեղից։
— Կարմիր արմեյցի է տղես…
— Ի՛նքս եմ ղրկել տղիս։
— Հող ունե՞ս։
— Իհարկե։ Խլեցի՛նք։
— Ընչի՞ ես եկել։
— Դելեգա՛տ եմ։
— Խնդրել եմ գեղական գործիք—
— Ստացել եմ շատը։
— Էլ ի՞նչ ես ուզում։
Ծիծաղում է։
Նայում է Իլյիչին ուշիմ…

— Էխ-է՜խ, մուժի՛կ։
Մուժիկին հարկավոր է— մի զույգ կոշիկ։
Դիմել է մուժիկն ուրիշի—
Ասել են՝ չի՛ք։
Դե նա էլ— եկել է Իլյիչին։

Ծիծաղում է քահ-քահ Իլյիչը։
Խորամանկ խինդ է աչքերում։
Բոթում է մուժիկին,
Հետո—
Վերցնում է մի թուղթ,
Գրում է.—
«Ում որ հարկն է.
Տալ մուժիկին մի զույգ կոշիկ»։

Էխ-է՜խ, մուժի՛կ…
Վերցնում է մուժիկը գլխարկը,
Հեռանում է՝ հանելով փոշի:

III

Կարմիր գծից անդին—
Թշնամիներ անթիվ։
Ու հեռախոսը ֆրոնտից
Հազում է—
Շիֆր։

Ու նորից նստել է Իլյիչը,
Կարդում է, կարգադրում, գրում։
Թռչում է ժամանակը,
Ժամանակը քիչ է։
Ու սեղմել է նորից մեր Իլյիչը
Իր ուղեղը՝ ծանրածանր բռունցք։
Ու նորից շտապում է ուղեղը.
Լափում է խոհերը հիմա նա—
Եվ ի՞նչը, ի՞նչը կդիմանա
Այդ վիթխարի ուժին…

— Էխ-է՜խ, մուժի՛կ…
Քեզ հարկավոր էր — մի զույգ կոշիկ,
Եվ կոշիկի համար
Ընդունեց քեզ Իլյիչը։
— Բայց հասկացա՞ր, մուժի՛կ,
Որ չուներ Իլյիչը ժամանակ,
Որ Իլյիչի համար—
Մեր ժամանակը քի՛չ էր…

Իլյիչն իր առանձնասենյակում է, <<հեռախոսը հազում է>>, անվերջ հարցեր, լուծումներ, աշխարհի գործեր: Բայց աղմուկ է ընդունարանում, մեկը համառում է, ուզում է տեսնել Իլյիչին: Ո՞վ է մի գյուղացի, որ եկել է հեռու Սիբիրից, ոտքերին ճամփաների փոշին: Դելեգատ է, որդին էլ` կարմիր զինվոր: Եկել և լուծել է հարցեր:: Բայց… մուժիկին հարկավոր է մի զույգ կոշիկ:

Կողքի սենյակում աղմոիկ է: Բարկանում է քարտուղարը: Մուժիկն անհողդող է, ինչպես քարը: Իլյիչը հասկանում է մուժիկին, շատ բան է փոխվել գյուղացու մեջ, բայց դեռ մնում է անձնական մանրուքի շահագրգռվածությունը, որ մշակվել է դարերում:

Մանրամասները նկարագրում են երկն ու կերպարները: Գյուղացու համառությունը ու վեճը, քարտուղարի բարկությունը ու դիմադրությունը: Լենինի շեղ աչքերի ժպիտը` կիսաբաց դռնից, զվարթ ծիծաղը, Լենինի և մուժիկի զրույցը: Այս ամենը ավելի վառ է դարձնում կերպարը, ստեղծում իրապատում պատկեր: Իլյիչը մտնում է իր մեծ տարերքի մեջ: Հետևում է խոհը` Իլյիչի մեծության ու ժամանակի մասին:

– Էխ-է՜խ, մուժի՛կ…
Քեզ հարկավոր էր — մի զույգ կոշիկ,
Եվ կոշիկի համար
Ընդունեց քեզ Իլյիչը։
– Բայց հասկացա՞ր, մուժի՛կ,
Որ չուներ Իլյիչը ժամանակ,
Որ Իլյիչի համար –
Մեր ժամանակը քի՛չ էր…

Վերջաբան

Եվ այս փոքր հատվածը շատ ավելի մեծ կշիռ ունի քան շատ գործեր, որոնց մեջ տարբեր փորձեր է արվում մեծությունը բնութագրելու համար:

Չարենցը ցույց է տալիս Լենինի մեծությունը հասարակ մարդկանց սիրո, հավատի և հուզական արձագանքի մեջ:

Օգտագործված աղբյուրները`

Հր.Ս.Թամրազյան    Սովետահայ գրականության պատմություն

Երևան 1984թ.

Տաթև Վանյան, Նանա Դաշյան 11-2